Çankırı Hakkında
Çankırı tarihi, İç Anadolu ile Karadeniz arasında geçiş sağlayan yollar üzerindeki konumu nedeniyle eski çağlara kadar uzanmaktadır. Bölgede bulunan höyükler, kaya mezarları, seramik parçaları ve diğer arkeolojik kalıntılar, yerleşim geçmişinin Kalkolitik ve Tunç çağlarına kadar gittiğini göstermektedir. Antik dönemde Paflagonya bölgesi içinde bulunan şehir, Gangra adıyla tanınmıştır. Gangra adına ilişkin en eski yazılı kayıtlardan bazıları MÖ 3. yüzyıla kadar uzanmakta; kentin daha sonraki dönemlerde bölgesel bir yönetim ve din merkezi olduğu anlaşılmaktadır. Çankırı ve çevresi; Hititler, Frigler, Kimmerler, Lidyalılar, Persler, Makedonyalılar, Galatlar, Romalılar ve Bizanslıların egemenliği altında kalmıştır. Şehrin kuzey-güney yönündeki vadilere hâkim konumu, askerî savunma ve ticari ulaşım bakımından önem kazanmasını sağlamıştır.
Roma döneminde Gangra, Paflagonya’nın önemli kentlerinden biri olarak gelişmiş; Bizans döneminde ise askerî ve dinî işlevini korumuştur. Erken Hristiyanlık döneminde kentte düzenlenen dinî toplantılar ve piskoposluk teşkilatı, Çankırı’nın bölgesel önemini göstermektedir. Malazgirt Zaferi’nin ardından Danişmentli ve Selçuklu kuvvetlerinin Orta Anadolu’ya ilerlemesiyle bölgede Türk hâkimiyeti kurulmaya başlanmıştır. Çankırı’nın Türkler tarafından alınması, Danişment Gazi’nin komutanlarından Emir Karatekin ile ilişkilendirilmektedir. Karatekin Bey’in bölgedeki fetih faaliyetleri, Çankırı ve Kastamonu çevresinin Türkleşme sürecinde önemli rol oynamıştır. Şehir daha sonra Anadolu Selçukluları, Çobanoğulları, Candaroğulları ve Osmanlıların yönetimine girmiştir. Selçuklu ve beylikler döneminde yapılan camiler, medreseler, türbeler ve kervan yolları, Çankırı’nın Türk-İslam kültürüyle yeniden şekillendiğini göstermektedir.
Osmanlı döneminde Çankırı, Anadolu’daki askerî ve ticari yolların üzerinde bulunan bir sancak merkezi olarak gelişmiştir. Cemaleddin Ferruh tarafından yaptırılan Taş Mescit, Selçuklu döneminden günümüze ulaşan en önemli eserlerden biri olup taş işçiliği ve sembolik süslemeleriyle dikkat çekmektedir. Sultan Süleyman Camii, Buğday Pazarı Medresesi, tarihî hamamlar, çeşmeler ve geleneksel Çankırı evleri de kentin Osmanlı dönemi mirasını yansıtmaktadır. Şehir, Millî Mücadele yıllarında İstanbul’dan Anadolu’ya silah ve cephane taşınmasında kullanılan İnebolu–Kastamonu–Çankırı–Ankara güzergâhının önemli duraklarından biri olmuştur. Ilgaz geçitleri üzerinden Ankara’ya ulaştırılan askerî malzemeler, Kurtuluş Savaşı’nın lojistik başarısına katkı sağlamıştır. Cumhuriyet döneminde il merkezi olarak gelişen Çankırı, tarım, madencilik ve kamu yatırımlarıyla büyümüştür. Tuz Mağarası, tarihî yerleşimler, kaya mezarları ve geleneksel yâran kültürü, şehrin maddi ve manevi mirasının önemli parçalarıdır. Antik Gangra geçmişi, Selçuklu eserleri, Osmanlı şehir dokusu ve Millî Mücadele’deki lojistik rolüyle Çankırı, Anadolu tarihinin farklı dönemlerini bir arada yansıtan köklü şehirlerden biridir.