Kars Hakkında
Kars tarihi, Anadolu, Kafkasya ve İran arasındaki yollar üzerinde bulunan yüksek platolar sayesinde tarih öncesi dönemlere kadar uzanmaktadır. Bölgede yapılan araştırmalar, Paleolitik Çağ’dan Orta Tunç Çağı’na kadar devam eden yerleşim ve kültür izlerini ortaya çıkarmıştır. Mağaralar, kaya resimleri, höyükler ve taş aletler, Kars çevresindeki insan yaşamının çok eski dönemlere dayandığını göstermektedir. Yazılı tarih döneminde bölge Urartuların etki alanına girmiş; daha sonra Kimmerler, İskitler, Medler, Persler ve Makedonyalılar tarafından yönetilmiştir. Kars’ın yüksek platoları, hayvancılığa uygun yapısı ve Kafkas geçitlerine yakınlığı, bölgenin askerî ve ekonomik değerini artırmıştır.
Orta Çağ’da Kars ve çevresi Ermeni Bagratlı Krallığı’nın önemli merkezlerinden biri hâline gelmiştir. Ani, 10. yüzyılda Bagratlıların başkenti olmuş; surları, sarayları, kiliseleri, çarşıları ve köprüleriyle dönemin büyük şehirlerinden biri olarak gelişmiştir. İpek Yolu üzerindeki konumu sayesinde ticaret ve zanaat merkezi hâline gelen Ani’nin nüfusu ve zenginliği, kentin “binbir kiliseli şehir” olarak anılmasına yol açmıştır. Bölge daha sonra Bizans, Selçuklular, Şeddadiler, Gürcüler ve Moğollar arasında el değiştirmiştir. Sultan Alparslan’ın 1064 yılında Ani’yi fethetmesi, Türklerin Anadolu’daki ilerleyişinde önemli bir aşama olmuştur. Kars, sonraki dönemlerde İlhanlılar, Karakoyunlular, Akkoyunlular ve Safevilerin hâkimiyetinde kalmıştır.
Osmanlı Devleti, 16. yüzyılda Kars’ı doğu sınırlarını koruyan önemli bir askerî merkez hâline getirmiştir. Kars Kalesi güçlendirilmiş; şehirde camiler, hamamlar, köprüler ve askerî yapılar inşa edilmiştir. Osmanlı-Rus savaşları sırasında Kars birçok kez kuşatılmış ve el değiştirmiştir. 1855 Kars Savunması, halk ve askerlerin Rus ordusuna karşı gösterdiği direniş nedeniyle Osmanlı tarihinin önemli askerî başarılarından biri olarak kabul edilmiştir. 1877–1878 Osmanlı-Rus Savaşı’nın ardından şehir Rus yönetimine girmiş ve yaklaşık kırk yıl boyunca farklı bir idarî ve mimari gelişim yaşamıştır. Baltık mimarisi olarak adlandırılan düzgün taş cepheli yapılar, geniş caddeler ve ızgara planlı mahalleler bu dönemin şehir dokusunu şekillendirmiştir.
Birinci Dünya Savaşı ve sonrasındaki siyasi gelişmeler sırasında Kars, Rus, Ermeni ve Türk kuvvetleri arasında mücadelelere sahne olmuştur. 30 Ekim 1920’de Türk ordusu tarafından yeniden alınan şehir, 1921 Kars Antlaşması’yla Türkiye’nin doğu sınırlarının belirlenmesinde önemli bir rol oynamıştır. Cumhuriyet döneminde Kars; hayvancılık, demiryolu ulaşımı, askerî yapı ve sınır ticaretiyle gelişmiştir. Ani Ören Yeri’nin UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne alınması, şehrin uluslararası kültür turizmindeki önemini artırmıştır. Kars Kalesi, Havariler Kilisesi, taş köprü, tarihî Rus yapıları ve Sarıkamış’taki savaş alanları, ilin çok katmanlı tarihini yansıtmaktadır. Antik ve Orta Çağ yerleşimleri, Osmanlı-Rus mücadeleleri ve farklı mimari gelenekleriyle Kars, Türkiye’nin en özgün tarih şehirlerinden biridir.