Malatya Hakkında
Malatya tarihi, Fırat Nehri havzasındaki verimli topraklar ve Anadolu’yu Mezopotamya’ya bağlayan yollar üzerinde bulunması sayesinde yaklaşık dokuz bin yıl öncesine uzanmaktadır. Cafer Höyük’te yapılan kazılar, bölgede Neolitik Çağ’dan itibaren tarım yapan yerleşik toplulukların yaşadığını göstermektedir. Arslantepe Höyüğü ise Malatya’nın tarih öncesi ve erken devletleşme süreçlerindeki önemini ortaya koyan başlıca arkeolojik merkezdir. Burada bulunan saray kompleksi, mühürler, metal silahlar ve idarî yapılar, MÖ 4. binyılın sonlarında gelişmiş bir yönetim sisteminin bulunduğunu göstermektedir. Arslantepe, erken bürokrasi ve devlet örgütlenmesine ilişkin sunduğu bilgiler nedeniyle UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne alınmıştır.
Malatya çevresi Hitit döneminde Melid veya Malidiya adıyla önemli bir merkez olmuştur. Hitit İmparatorluğu’nun yıkılmasının ardından bölgede Melid Krallığı adıyla bilinen Geç Hitit siyasi yapısı gelişmiştir. Arslantepe’deki aslanlı kapılar, kabartmalar ve sur kalıntıları bu dönemin sanatını yansıtmaktadır. Bölge daha sonra Asurlular, Urartular, Medler, Persler, Makedonyalılar, Romalılar, Sasaniler ve Bizanslıların yönetiminde kalmıştır. Roma döneminde Melitene adıyla anılan şehir, Fırat sınırını koruyan büyük bir askerî üs ve lejyon merkezi hâline gelmiştir. Eski Malatya olarak bilinen Battalgazi ilçesindeki surlar, bu askerî şehir geleneğinin izlerini taşımaktadır.
İslam ordularının bölgeye ulaşmasının ardından Malatya, Bizans ile Müslüman devletler arasında uzun süre el değiştiren bir sınır şehri olmuştur. Battal Gazi adına bağlanan destanlar, bu mücadelelerin halk hafızasındaki yansımasıdır. Malazgirt Zaferi sonrasında şehir Danişmentliler, Anadolu Selçukluları, İlhanlılar, Memlükler, Dulkadiroğulları ve Osmanlıların yönetimine girmiştir. Battalgazi Ulu Camii, Silahtar Mustafa Paşa Kervansarayı ve tarihî surlar, şehrin Selçuklu ve Osmanlı mirasını yansıtmaktadır.
19.yüzyılda Osmanlı ordusunun Eski Malatya’ya yerleşmesi üzerine halkın önemli bölümü yazlık olarak kullandığı Aspuzu’ya taşınmış ve günümüzdeki şehir merkezi burada gelişmiştir. Daha sonra Aspuzu, Malatya adıyla anılmaya başlanmıştır. Cumhuriyet döneminde şehir, kayısı üretimi, ticaret, sanayi ve ulaşım yatırımlarıyla büyümüştür. Arslantepe Höyüğü, Battalgazi’deki tarihî yapılar, geleneksel konaklar ve yerel müzik kültürü, Malatya’nın tarihî kimliğini günümüzde de yaşatmaktadır. Neolitik köylerden Roma lejyonlarına, Selçuklu eserlerinden modern şehre uzanan geçmişiyle Malatya, Doğu Anadolu’nun temel tarih merkezlerinden biridir.