Nevşehir Hakkında
Nevşehir tarihi, Kapadokya’nın volkanik arazi yapısı, verimli vadileri ve Anadolu’nun önemli yolları üzerindeki konumu sayesinde tarih öncesi dönemlere kadar uzanmaktadır. İl sınırlarındaki höyükler, kaya yerleşimleri ve mağaralar, bölgede Neolitik ve Tunç çağlarından itibaren toplulukların yaşadığını göstermektedir. Kapadokya adı, antik kaynaklarda geniş bir Orta Anadolu coğrafyasını ifade etmektedir. Bölge; Hititler, Frigler, Kimmerler, Medler, Persler, Makedonyalılar ve Kapadokya Krallığı’nın hâkimiyetinde kalmıştır. Pers döneminde Kapadokya önemli bir satraplık olarak yönetilmiş, daha sonra bağımsız bir krallığa dönüşmüştür. Roma İmparatorluğu döneminde eyalet merkezi hâline gelen bölge, doğu sınırlarına ve ticaret yollarına yakınlığı nedeniyle stratejik önem taşımıştır.
Kapadokya’nın yumuşak tüf kayaları, konutların, depoların, kiliselerin ve yer altı şehirlerinin kayalara oyularak oluşturulmasına imkân vermiştir. Erken Hristiyanlık döneminde bölge, inzivaya çekilen din insanları ve manastır toplulukları için önemli bir merkez hâline gelmiştir. Göreme, Zelve, Soğanlı ve Ihlara vadilerindeki kaya kiliseleri; freskleri ve mimari düzenleriyle Bizans sanatının değerli örneklerini barındırmaktadır. Kaymaklı, Derinkuyu, Özkonak ve çevredeki yer altı şehirleri; barınma, savunma, depolama ve ibadet amacıyla geliştirilmiş karmaşık yapılardır. Bölge, Selçukluların Anadolu’ya yerleşmesinin ardından Türk hâkimiyetine girmiştir.
Selçuklu döneminde Kapadokya, Anadolu’nun doğu-batı ticaret yolları üzerinde bulunan kervansaraylarla gelişmiştir. Saruhan, Ağzıkarahan ve diğer kervansaraylar, ticaret yollarının güvenliğini sağlayan önemli yapılardır. Bölge daha sonra İlhanlılar, Eretna Devleti, Karamanoğulları ve Osmanlıların yönetiminde kalmıştır. Günümüzdeki Nevşehir kent merkezi, Osmanlı döneminde Muşkara adıyla bilinen küçük bir yerleşimken, burada doğan Sadrazam Damat İbrahim Paşa’nın yatırımlarıyla 18. yüzyılda büyük ölçüde gelişmiştir. İbrahim Paşa; cami, medrese, imaret, han, hamam, çeşme ve diğer kamu yapıları yaptırarak yerleşimi bir şehir hâline getirmiştir. Muşkara’nın adı “yeni şehir” anlamındaki Nevşehir olarak değiştirilmiştir.
Damat İbrahim Paşa Külliyesi, Nevşehir Kalesi, Ürgüp’teki tarihî konaklar, Hacıbektaş Veli Külliyesi ve yer altı şehirleri, ilin farklı dönemlere ait kültürel mirasını yansıtmaktadır. Hacı Bektaş Veli’nin bölgede yaşamış olması, Nevşehir’i Bektaşilik ve Anadolu tasavvuf tarihi açısından önemli bir merkez hâline getirmiştir. Cumhuriyet döneminde Nevşehir, 1954 yılında il statüsü kazanmıştır. Turizmin gelişmesiyle Kapadokya bölgesi dünya çapında tanınmış; Göreme Millî Parkı ve Kapadokya’nın Kaya Alanları UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne alınmıştır. Peribacaları, kaya kiliseleri, yer altı şehirleri ve Osmanlı külliyeleriyle Nevşehir, Anadolu’nun doğal oluşumlarla insanlık tarihini bir araya getiren en özgün şehirlerinden biridir.