Tunceli Hakkında
Tunceli tarihi, Yukarı Fırat Havzası’nın dağlık yapısı, Munzur ve Pülümür vadileri ile Doğu Anadolu’nun geçiş yolları üzerinde gelişmiştir. Bölgede bulunan kaya sığınakları, höyükler, kaleler ve mezar alanları, tarih öncesi dönemlerden itibaren insan topluluklarının yaşadığını göstermektedir. Tunceli çevresi Hurriler, Hititler, Urartular, Medler, Persler, Romalılar, Sasaniler ve Bizanslıların etkisi altında kalmıştır. Dağlık coğrafya, yerel toplulukların merkezî yönetimlere karşı uzun süre özerk yaşam biçimlerini korumasına imkân sağlamıştır. Antik ve Orta Çağ kaynaklarında bölgenin farklı kesimleri Sophene, Daranalis ve Dersim gibi adlarla ilişkilendirilmiştir.
Malazgirt Zaferi’nin ardından Türk toplulukları bölgeye yerleşmeye başlamış; Tunceli çevresi Mengücekliler, Anadolu Selçukluları, İlhanlılar, Celayirliler, Karakoyunlular ve Akkoyunluların yönetiminde kalmıştır. Çemişgezek, Orta Çağ boyunca bölgenin önemli yönetim ve yerleşim merkezlerinden biri olmuştur. Selçuklu ve beylikler döneminde camiler, türbeler, köprüler ve kaleler inşa edilmiştir. Yelmaniye Camii, Çemişgezek Kalesi, Pertek Kalesi ve tarihî mezarlıklar bu dönemlerin izlerini taşımaktadır.
Bölge, 16. yüzyılda Osmanlı topraklarına katılmakla birlikte dağlık yapı ve aşiret düzeni nedeniyle merkezî yönetimin denetimi uzun süre sınırlı kalmıştır. Tanzimat sonrasında idarî ve askerî düzenlemelerle devlet otoritesinin güçlendirilmesine çalışılmıştır. Dersim adıyla bilinen bölge, Cumhuriyet döneminde 1935 yılında çıkarılan kanunla Tunceli adını almıştır. İl merkezi önce Hozat’ta kurulmuş, 1946 yılında eskiden Kalan adıyla bilinen bugünkü yerine taşınmıştır.
Tunceli’nin tarihî ve kültürel yapısı, Alevi inanç geleneği, ziyaret yerleri, ocak sistemi, sözlü anlatılar ve doğayla kurulan güçlü bağla şekillenmiştir. Munzur Baba anlatıları, halkın tarihî hafızasında ve inanç dünyasında önemli yer tutmaktadır. Cumhuriyet döneminde barajlar, yollar ve kamu kurumlarıyla gelişen şehir, göçler nedeniyle önemli toplumsal değişimler yaşamıştır. Kaleleri, inanç merkezleri ve özgün sözlü kültürüyle Tunceli, Doğu Anadolu’nun kendine özgü tarih coğrafyalarından biridir.