Şırnak Hakkında
Şırnak tarihi, Güneydoğu Anadolu ile Doğu Anadolu arasında, Cudi ve Gabar dağlarının çevrelediği stratejik geçiş yolları üzerinde gelişmiştir. Bölgedeki mağaralar, kaleler, kaya kabartmaları ve eski yerleşimler, tarih öncesi dönemlerden itibaren insan topluluklarının yaşadığını göstermektedir. Şırnak çevresi Mezopotamya uygarlıklarıyla yakın ilişki içinde olmuş; Hurriler, Mitanniler, Asurlular, Urartular, Medler, Persler, Romalılar, Partlar ve Sasaniler farklı dönemlerde bölgede etkili olmuştur. Cudi Dağı, tarih boyunca dinî anlatılar ve yerel efsanelerle ilişkilendirilen önemli bir coğrafi simge olmuştur.
İslam ordularının bölgeye ulaşmasının ardından Şırnak çevresi Emeviler, Abbasiler ve yerel emirliklerin yönetimine girmiştir. Bölge, Orta Çağ’da Mervaniler, Selçuklular, Artuklular, Eyyubiler ve Botan Emirliği gibi siyasi yapıların etkisi altında kalmıştır. Cizre, Dicle Nehri kıyısındaki konumu sayesinde bilim, ticaret ve dinî eğitim merkezi hâline gelmiştir. Ünlü bilgin El-Cezerî, Artuklu sarayında geliştirdiği mekanik düzenekler ve otomatik makinelerle bilim ve teknoloji tarihinde önemli bir yer edinmiştir.
Kırmızı Medrese, Nuh Peygamber’e atfedilen türbe, Cizre Ulu Camii, Finik Kalesi ve Kasrik Boğazı çevresindeki kalıntılar, ilin tarihî mirasını oluşturmaktadır. Şırnak ve çevresi 16. yüzyılda Osmanlı hâkimiyetine katılmış, ancak yerel emirlik ve aşiret yapıları uzun süre bölgesel yönetimde etkili olmuştur. Osmanlı döneminde Cizre, Beytüşşebap ve İdil çevresinde tarım, hayvancılık ve sınır ticareti gelişmiştir.
Cumhuriyet döneminde uzun süre Siirt ve Mardin’e bağlı ilçelerden oluşan bölge, 1990 yılında Şırnak adıyla il hâline getirilmiştir. Sınır konumu ve güvenlik sorunları, şehrin sosyal ve ekonomik gelişimini uzun süre etkilemiştir. Dengbêjlik, aşiret gelenekleri, kilim dokumacılığı ve sözlü edebiyat, bölgenin kültürel kimliğini yaşatmaktadır. Cizre’nin bilim mirası, Cudi Dağı’nın inanç anlatıları ve Botan coğrafyasındaki tarihî yapılarla Şırnak, Mezopotamya’nın kuzeyindeki önemli kültür merkezlerinden biridir.